«Γιατί αποφεύγω τους γιατρούς και τις εξετάσεις; »

Standard

Πολλές φορές «αποφεύγουμε» να κάνουμε το τακτικό ιατρικό μας check-up, «διστάζουμε» να ασχοληθούμε με κάποια ενόχληση/ δυσφορία που αισθανόμαστε στο σώμα μας, «αρνούμαστε» να δοκιμάσουμε κάποια θεραπεία που μας προτείνει ο γιατρός μας. Γιατί;

Σύμφωνα με ένα από τα πιο κλασικά μοντέλα Ψυχολογίας της Υγείας («Health Belief Model»), η απάντηση στα παραπάνω είναι μια από τις ακόλουθες:

  1. «Δεν πιστεύω ότι είμαι αρκετά ευπαθής ώστε να κινδυνεύω». Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν την υγεία σαν κάτι δεδομένο και θεωρούν τους εαυτούς τους δυνατούς οργανισμούς, θωρακισμένους ενάντια σε απειλητικές ασθένειες και προβλήματα. Όταν προκύπτει κάποια ενόχληση, «το μυαλό τους δεν πάει στο κακό». Όταν τους συστήνουν εξετάσεις ή θεραπείες, δεν μπαίνουν καν στη διαδικασία αφού το ρίσκο να ασθενήσουν, κατά την αντίληψή τους, είναι πολύ μικρό. Ένα τυπικό παράδειγμα μιας τέτοιας σκέψης είναι η επιλογή της ερωτικής ζωής χωρίς προφυλάξεις με τη σκέψη «Γνωρίζω τι είναι ο ιός HIV, αλλά δεν θα συμβεί σ’ εμένα».
  2. «Ακόμα κι αν κάνω αυτό που μου συνιστά ο γιατρός, τα οφέλη δεν είναι σημαντικά». Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου απαιτείται χρονοβόρα και επίπονη θεραπεία, για λίγες μόνο πιθανότητες θετικού αποτελέσματος ή για μια απλά μικρή βελτίωση. Ο καθένας αξιολογεί μέσα του τα οφέλη μιας προσπάθειας και αποφασίζει αν αξίζει να προσπαθήσει ή όχι.
  3. «Δεν είναι σοβαρό αυτό που θα μου συμβεί». Όσο πιο απειλητική φαίνεται μια ασθένεια, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να προσπαθήσουμε να την αντιμετωπίσουμε. Σαφέστατα αυτός είναι ένας επίσης υποκειμενικός παράγοντας και εξαρτάται από τις προτεραιότητες και τη ζωή του καθένα. Για παράδειγμα, ένα κρύωμα της «μιας μέρας στο κρεβάτι», αποκτά μεγαλύτερη σημασία για κάποιον που θα πρέπει οπωσδήποτε να είναι στην εργασία του, σε σχέση με κάποιον που έχει το περιθώριο να λείψει από τις υποχρεώσεις του. Κατά συνέπεια, ο πρώτος έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να προσπαθήσει να αποφύγει το κρύωμα από τον δεύτερο.
  4.  «Τα εμπόδια για να προχωρήσω είναι πολύ μεγάλα για μένα». Για παράδειγμα, κάποιος δεν προσπαθεί να διακόψει το κάπνισμα, γιατί δεν θέλει να στερηθεί την απόλαυση που του προσφέρει. Ενώ γνωρίζει τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος, η έλλειψη αυτής της απόλαυσης τον εμποδίζει να προχωρήσει σε προσπάθεια διακοπής του.
  5. «Φοβάμαι», «Θα πονέσω». Πρόκειται για τα «εσωτερικά ερεθίσματα αντίδρασης», δηλαδή ερεθίσματα που προκύπτουν από εμάς τους ίδιους κι έχουν τη δύναμη να λειτουργήσουν σαν σκανδάλη προς την υιοθέτηση ή την αποφυγή μιας συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, αν κάποιος παρουσιάζει ενοχλητικά συμπτώματα ή έντονο πόνο, έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να κινητοποιηθεί.
  6. «Κι ένας γνωστός μου αρρώστησε ξαφνικά», «Παρακολούθησα μια εκπομπή στην τηλεόραση γι’ αυτό». Στον αντίποδα των προηγούμενων, τα «εξωτερικά ερεθίσματα αντίδρασης» προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον και μπορούν επίσης να παίξουν καταλυτικό ρόλο προς μια συμπεριφορά.
  7. «Δεν θα τα καταφέρω, δεν είμαι αποτελεσματικός». Η αντίληψη της αυτό-αποτελεσματικότητας που έχει ο καθένας για τον εαυτό του παίζει κεντρικό ρόλο στην κινητοποίησή του σε θέματα υγείας. Για παράδειγμα, σε περιπτώσεις φυσικής αποκατάστασης μετά από ατύχημα, κάποιος ενδέχεται να μην ακολουθήσει το πρόγραμμα του φυσιοθεραπευτή του γιατί πιστεύει ότι δεν θα τα καταφέρει.

Στην ιατρική/ παραϊατρική πρακτική, το μοντέλο αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο, σε περιπτώσεις που ένας ασθενής δεν δείχνει πρόθυμος να κάνει τις εξετάσεις ή τις θεραπείες που του προτείνουμε. Αφού έχουμε σιγουρευτεί ότι έχει όλη την απαραίτητη ενημέρωση από την πλευρά μας (φύση κι επιπτώσεις της ασθένειας, πιθανές θεραπευτικές παρεμβάσεις με περιγραφή της διαδικασίας για καθεμία, ενδεχόμενες συνέπειες αν δεν ακολουθηθεί θεραπεία κλπ.), μπορούμε να διερευνήσουμε (και να σεβαστούμε) τι είναι αυτό που τον εμποδίζει να προχωρήσει.

Από κει και πέρα, για τον καθέναν μας, είναι σημαντικό να μπούμε στη διαδικασία να αναζητήσουμε τους λόγους που αποφεύγουμε ή κυνηγάμε μια θεραπεία. Μήπως πίσω από το «Έχω μάθει να ζω έτσι μέχρι σήμερα, θα συνεχίσω με τον ίδιο τρόπο» κρύβεται η σκέψη «Ό,τι και να κάνω, δεν θα πονάω λιγότερο»; Μήπως ενώ λέμε «Δεν προλαβαίνω να κάνω τις εξετάσεις αυτή την περίοδο», στην πραγματικότητα εννοούμε «Φοβάμαι ότι δεν θα έχω καλά νέα, ας το καθυστερήσω»; Ανακαλύπτοντας τι πραγματικά σκεφτόμαστε και συζητώντας το με τον θεραπευτή μας, τον βοηθάμε να μας βοηθήσει.

Λίγα λόγια για το μοντέλο

Το Μοντέλο των Πεποιθήσεων για την Υγεία (Health Belief Model) είναι ένα από τα παλαιότερα και πιο ευρέως εφαρμοσμένα μοντέλα στην Ψυχολογία της Υγείας. Δημιουργήθηκε από τον Irwin Rosenstock το 1966 και έκτοτε έχει εξελιχθεί αρκετά. Για περισσότερες πληροφορίες μπορεί κανείς να ανατρέξει εδώ κι εδώ.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s